Kota Kinabalu: Kelewatan antara 20 hingga 30 tahun dalam pengeluaran geran tanah menjejaskan kemajuan komuniti luar bandar di Sabah, persidangan Dewan Undangan Negeri diberitahu.
Adun Sook, Datuk Seri Arthur Joseph Kurup, berkata walaupun Sabah mempunyai antara dasar tanah paling progresif — membolehkan penduduk memohon tanah tanpa perlu membelinya — pelaksanaan perlahan telah menjejaskan keberkesanannya secara ketara.
“Dasar mungkin baik dan pelan kelihatan menyeluruh, tetapi tanpa pelaksanaan yang cekap, semuanya hanya kekal di atas kertas,” katanya, menambah ramai pemohon, termasuk yang tanahnya telah diukur, masih menunggu geran dikeluarkan.
Beliau berkata ketiadaan geran tanah menyukarkan penduduk mendapatkan pembiayaan, membangunkan tanah atau mengurus hal pewarisan, sekali gus menimbulkan cabaran sosioekonomi jangka panjang.
Bagi menangani isu itu, beliau mencadangkan penambahan bilangan juruukur serta pendekatan lebih memudah cara dalam memproses permohonan.
Arthur turut membangkitkan beberapa kategori isu tanah yang belum diselesaikan, termasuk kampung yang belum diwartakan serta penempatan di tanah kerajaan negeri atau Persekutuan.
Bagi kampung di tanah kerajaan negeri, beliau menggesa proses permohonan dipermudah untuk penduduk yang layak, manakala bagi kawasan di tanah Persekutuan, kerajaan negeri disaran mendapatkan pemindahan hak milik melalui mekanisme seperti jawatankuasa pelaksanaan Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).
Beliau mendedahkan sebanyak 11 permohonan diterima tahun ini dengan empat telah diproses, termasuk Kampung Minawak di kawasan DUN-nya yang telah dikembalikan kepada negeri.
Kampung lain yang disebut ialah Kampung Damai Mingkoto, Kampung Pagar-Pagar dan Kampung Misomporo, yang penduduknya masih berada di tanah Persekutuan walaupun merupakan penduduk tempatan.
Sebagai wakil sebuah kawasan DUN luar bandar, beliau menegaskan usaha merapatkan jurang pembangunan antara bandar dan luar bandar perlu terus diberi keutamaan.
“Jika hanya menumpukan kepada pelaburan dan infrastruktur maju tanpa menangani keperluan asas, ia akan meminggirkan penduduk di kawasan pedalaman,” katanya.
Mengenai infrastruktur, beliau berkata Sabah masih berdepan permintaan tinggi walaupun terdapat peruntukan sedia ada termasuk di bawah peruntukan Perlembagaan Persekutuan bagi jalan negeri.
Katanya, tambahan dana melalui program pembangunan luar bandar membantu, dengan kerajaan Persekutuan kini bergantung kepada cadangan negeri dalam menentukan keutamaan projek.
Antara projek di kawasannya ialah jalan Sinaron-Tongod yang hampir siap serta jalan Sapulut–Pegalungan-Pensiangan yang sedang dibina dan dijangka menghubungkan ke sempadan Kalimantan.
Bagaimanapun, beliau menggesa laluan kritikal lain seperti Jalan Limbayan-Ansip, Jalan Malima–Nohan Jaya, Jalan Bunang Ulu dan Jalan Tinagalan diberi perhatian segera, terutama kerana ia melibatkan akses ke sekolah dan klinik kesihatan.
Beliau turut menyatakan jalan luar bandar yang tidak dinaik taraf dengan baik sering menjadi punca banjir berulang akibat paras rendah dan sistem saliran tidak mencukupi.
Mengenai bekalan air, Arthur menyifatkannya sebagai keperluan asas dan mengalu-alukan kelulusan 83 projek bekalan air luar bandar bernilai RM4.06 bilion oleh kerajaan Persekutuan melalui Kementerian Kemajuan Desa dan Wilayah.
Beliau berkata projek itu telah diserahkan sepenuhnya kepada kerajaan negeri untuk pelaksanaan, mencerminkan kerjasama erat Persekutuan-negeri.
Bagaimanapun, beliau menggesa pelaksanaan dipercepat, khususnya bagi projek di Trans Pegalan, Mukim Lanas dan Mukim Sapulut.
Arthur turut menyuarakan kebimbangan terhadap potensi impak ekonomi konflik Asia Barat yang berterusan, dengan Sabah berdepan kesan tidak langsung dalam ekonomi global. Beliau menyebut peningkatan harga minyak dan tenaga global, mengatakan walaupun Sabah sekarang ini mendapat manfaat daripada diesel subsidi
RM2.15 per liter berbanding RM5.15 di Semenanjung Malaysia, Sabah mesti bersedia untuk kemungkinan peralihan ekonomi.
Katanya, peningkatan harga minyak dan tenaga dunia serta tanda awal seperti penurunan tempahan pelancong dan sikap berhati-hati pelabur perlu diberi perhatian. Komuniti luar bandar, khususnya pengusaha kecil seperti pemilik inap desa dan pemandu pelancong, berisiko terjejas.
Sehubungan itu, beliau menggesa kerajaan negeri menyediakan pelan kontingensi serta bantuan bersasar kepada usahawan akar umbi.
Arthur turut menyatakan sokongan terhadap titah dasar Yang di-Pertua Negeri yang disifatkan menyeluruh, namun menegaskan kejayaan pelaksanaannya bergantung kepada tindakan berkesan bagi memastikan pembangunan inklusif di Sabah.
