Kota Kinabalu: Paip pembetungan di Sabah – kebanyakannya berusia antara 20 hingga 30 tahun – semakin uzur dan menyebabkan kejadian lubang benam, paip pecah serta kebocoran, dengan sebahagian besar kawasan di negeri ini masih bergantung kepada tangki septik berbanding sistem rawatan yang sempurna.
“Paip-paip ini dibina bertahun-tahun dahulu dan kini kita melihat banyak aduan dari kawasan tertentu berkaitan kebocoran dan paip pecah,” kata Penolong Pengarah Kanan Jabatan Perkhidmatan Pembetungan Negeri Jenni Alliviana Suallih.
“Yang paling membimbangkan ialah kejadian lubang benam,” katanya, sambil menambah, Jabatan sedang meneliti cara untuk melaksanakan kerja pembaikan tanpa mengganggu kemudahan sekitar dan alam sekitar.
Jenni merupakan antara ahli panel dalam Persidangan dan Ekspo Plumbing Asia 2026 selama dua hari yang berlangsung di Pusat Konvensyen Antarabangsa Sabah pada hujung minggu lalu.
Persidangan bertemakan Smart Water, Strong Nation, Sustainable Asian Future itu dianjurkan oleh Persatuan Tukang Paip Sabah dan Koperasi Persatuan Tukang Paip Sabah Berhad dengan kerjasama Jabatan Air Sabah serta Dewan Perniagaan dan Perindustrian Kadazandusun. Daily Express merupakan rakan media acara tersebut.
Jenni berkata pembangunan fizikal kini lebih pesat berbanding sistem pembetungan yang sepatutnya menyokongnya.
“Pembangunan memang ada tetapi infrastrukturnya masih ketinggalan. Kita perlu menilai semula dan mengkaji bagaimana kemajuan pembangunan berjalan serta sejauh mana infrastruktur kita mampu menampungnya terutama apabila sistem kita tidak dikaji semula dalam tempoh 20 hingga 30 tahun lalu,” katanya.
Dengan liputan pembetungan yang masih terhad di seluruh negeri, kebanyakan kawasan di Sabah masih bergantung kepada tangki septik individu.
“Apa yang boleh dilakukan Jabatan ialah merangka pelan induk sama ada berpusat, terdesentralisasi atau mengikut wilayah. Pada akhirnya, perkara paling kami utamakan ialah alam sekitar,” katanya.
Jabatan itu turut bekerjasama rapat dengan Jabatan Alam Sekitar, Jabatan Air serta agensi lain yang mengurus badan air.
“Kami berdepan banyak cabaran dalam mendapatkan maklumat serta menyusun inventori, operasi dan manual penyelenggaraan,” katanya, sambil menjelaskan kekurangan rekod yang lengkap menjadi antara kesukaran utama.
“Jabatan ini juga baru ditubuhkan untuk mengurus pembetungan di Sabah, jadi menyelaraskan semuanya termasuk aset sedia ada merupakan cabaran besar bagi pihak kerajaan,” tambahnya.
Mengenai perancangan jangka panjang, beliau berkata: “Ia bukan sekadar membina lebih banyak aset atau loji rawatan kumbahan untuk menghasilkan pelepasan air terawat yang lebih baik.”
“Apa yang diperlukan ialah melihat perbelanjaan pengembangan yang tepat bagi tempoh lima hingga 10 tahun akan datang,” katanya, sambil menambah bahawa perlindungan kawasan tadahan air dan badan air adalah teras kepada perancangan tersebut.
“Kita memerlukan kerjasama strategik dengan pemain industri lain, institusi dan pertubuhan bukan kerajaan untuk sentiasa dikemas kini serta memperoleh teknologi terkini yang boleh diguna pakai dalam sistem kita.”
Pelan induk pembetungan kini tersedia bagi meluaskan liputan ke setiap daerah di Sabah.
“Kami memberi keutamaan kepada kawasan bandar dan perindustrian terlebih dahulu serta turut menumpukan kawasan pelancongan seperti Semporna. Kampung air di sana merupakan cabaran kerana setiap satu mempunyai sistem individu sendiri, jadi kami sedang mengumpul sebanyak mungkin data,” katanya.
Jabatan itu juga mula memberi perhatian kepada pengurusan sisa enap cemar, dengan beberapa projek sedang dipantau.
“Kami sedang meneliti pemindahan teknologi dari negara lain termasuk China dan New Zealand dan ini merupakan sebahagian daripada perancangan infrastruktur di Sabah.
“Selain itu, kami juga berusaha menguatkuasakan enakmen dari segi pelesenan serta memastikan piawaian pematuhan yang telah ditetapkan dipatuhi.
Penguatkuasaan juga perlu dilaksanakan,” katanya sambil merujuk Enakmen Pembetungan Sabah 2017 sebagai asas perundangan sektor terbabit.
Mengenai teknologi dan kerjasama industri, Jenni berkata: “Kerajaan terbuka kepada konsep sistem yang lebih pintar, lebih berdaya tahan, mudah dikendalikan dan kos penyelenggaraan yang efektif. Kami berminat untuk bekerjasama.”
Beliau berkata sistem pemantauan dan teknologi tanpa korekan (trenchless) amat berguna kerana ia membolehkan kerja pembaikan bawah tanah dilakukan dengan gangguan minimum terhadap jalan raya dan kawasan sekitar, namun masih memerlukan kajian lanjut untuk memaksimumkan penggunaannya.
Apabila ditanya mengenai tindakan paling mendesak bagi Sabah ketika ini, Jenni berkata: “Dari sudut pandang kami, ia adalah kesedaran awam. Masih banyak pembuangan sampah, sisa dan minyak secara tidak betul yang akhirnya masuk ke dalam sistem.”
.jpg)
