Kota Kinabalu: Ahli Dewan Undangan Negeri (Adun) Dilantik Datuk Roger Chin (gambar) melahirkan kekecewaan terhadap ketiadaan rundingan yang benar-benar tulen atau bermakna berhubung tuntutan 40 peratus hasil Sabah selepas tempoh 90 hari daripada 180 hari yang diperuntukkan oleh penghakiman Mahkamah Tinggi.
Beliau berkata walaupun proses di bawah Perkara 112D Perlembagaan Persekutuan secara teknikal telah bermula, realitinya tiada rundingan substantif yang benar-benar menjurus kepada pelaksanaan semakan seperti yang diperintahkan mahkamah.
“Setakat ini, hanya satu mesyuarat diadakan. Seperti yang dilaporkan secara terbuka, mesyuarat itu tertumpu kepada penjelasan parameter, kaedah, jumlah dan garis masa pembayaran berkaitan tuntutan 40 peratus hasil Sabah,” katanya dalam satu kenyataan, Rabu.
Beliau berkata mesyuarat terbabit tidak menghasilkan sebarang penglibatan substantif atau persetujuan mengenai isu teras yang diperlukan untuk melaksanakan penghakiman berkenaan.
“Tiada pengesahan rundingan substantif mengenai kuantum, tiada metodologi yang dipersetujui, tiada pendedahan mencukupi untuk menyokong pelaksanaan pengiraan akaun dan tiada garis masa konkrit yang bertujuan memastikan pematuhan dalam tempoh yang diperintahkan oleh Mahkamah,” katanya.
Chin juga berkata mesyuarat kedua yang dijadualkan pada 19 Disember 2025 ditangguhkan oleh Kerajaan Persekutuan tanpa sebarang tarikh baharu ditetapkan.
“Penangguhan ini, tanpa penjadualan semula atau tindakan susulan substantif, mengukuhkan kebimbangan mengenai ketiadaan rasa mendesak dan kesungguhan seperti yang dituntut oleh penghakiman tersebut.
“Tiada penjelasan yang selaras dengan keperluan segera yang dimandatkan oleh Mahkamah telah diberikan,” katanya.
“Satu mesyuarat awal sahaja, diikuti dengan penangguhan tanpa tarikh pengganti, tidak boleh secara munasabah disifatkan sebagai pematuhan beritikad baik terhadap perintah Mahkamah. Ia jauh tersasar daripada apa yang jelas dimaksudkan oleh penghakiman tersebut,” katanya.
Chin menyifatkan keadaan itu sebagai amat membimbangkan dan berkata ketiadaan kemajuan substantif tidak memberi petanda baik terhadap usaha mencapai pematuhan dalam tempoh 180 hari yang diperintahkan oleh Mahkamah.
Beliau menegaskan semakan di bawah Perkara 112D tidak boleh dipenuhi melalui perbincangan terpencil atau bersifat berkala.
“Penghakiman tersebut mengenakan kewajipan undang-undang yang mengikat dan boleh dikuatkuasakan, bukannya objektif budi bicara atau kenyataan niat semata-mata, serta membayangkan penglibatan yang serius, aktif dan beritikad baik antara Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri, yang menjurus kepada semakan substantif bagi menghasilkan satu perjanjian yang melaksanakan hak perlembagaan Sabah,” katanya.
Beliau menambah penglibatan minimum yang diikuti dengan penangguhan tanpa tempoh tidak boleh disifatkan sebagai pematuhan, sambil menegaskan, pematuhan memerlukan unsur kesegeraan, kandungan substantif, ketelusan dan niat baik.
Chin berkata melainkan terdapat peralihan segera dan jelas ke arah rundingan Perkara 112D yang benar-benar tulen – dicirikan oleh mesyuarat berkala, pendirian substantif, pendedahan data kewangan tepat pada masanya serta komitmen jelas untuk mencapai persetujuan – risiko ketidakpatuhan terhadap penghakiman adalah nyata dan semakin meningkat.
“Kegagalan berterusan untuk terlibat secara bermakna… turut menjejaskan proses semakan yang diarahkan secara jelas oleh penghakiman, sekali gus mendedahkan pihak responden kepada risiko sebenar akibat undang-undang selanjutnya. Keadaan ini mesti diperbetulkan tanpa sebarang kelewatan lagi,” katanya.
Pada 17 Oktober tahun lalu, Mahkamah Tinggi Kota Kinabalu, dalam satu keputusan bersejarah susulan permohonan semakan kehakiman oleh Persatuan Undang-Undang Sabah (SLS), mengesahkan hak perlembagaan Sabah untuk menerima 40 peratus daripada hasil bersih Persekutuan yang diperoleh daripada negeri itu.
Mahkamah memutuskan bahawa Kerajaan Persekutuan telah bertindak secara menyalahi undang-undang dan melanggar kewajipan perlembagaannya apabila gagal menjalankan semakan mandatori geran khas ini setiap lima tahun sejak 1974, seperti yang dikehendaki di bawah Perkara 112C dan 112D Perlembagaan Persekutuan.
Mahkamah mengeluarkan perintah mandamus dengan garis masa khusus, memerintahkan Kerajaan Persekutuan memulakan semakan bersama Kerajaan Sabah bagi menentukan jumlah sebenar 40 peratus bagi setiap tahun kewangan dari 1974 hingga 2021 dalam tempoh 90 hari daripada tarikh perintah mahkamah.
Kedua-dua kerajaan kemudiannya diwajibkan untuk berunding dan mencapai persetujuan muktamad dalam tempoh 180 hari dari tarikh perintah tersebut iaitu selewat-lewatnya pada 17 Oktober 2025.
