Kota Kinabalu: Ahli Dewan Undangan Negeri (Adun) Sekong Alias Sani menggesa Kerajaan Sabah supaya mengambil pendirian lebih tegas dan telus dalam rundingan dengan Kerajaan Persekutuan berhubung hak perlembagaan Sabah untuk menerima 40 peratus hasil Persekutuan yang dikutip di negeri ini.
Beliau berkata hasil 40 peratus itu akan membentuk masa depan ekonomi Sabah untuk beberapa generasi akan datang.
Alias berkata sasaran hasil RM6.43 bilion yang digariskan dalam Belanjawan Negeri adalah signifikan namun boleh menjadi “jauh lebih tinggi” sekiranya hak 40 peratus Sabah di bawah Perlembagaan Persekutuan, Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) serta Perkara 112C dan 112D dilaksanakan sepenuhnya.
“Ini bukan soal meminta sedekah. Ini adalah hak perlembagaan Sabah,” katanya sambil menambah, pelaksanaan penuh hak itu akan memperkukuhkan keupayaan negeri untuk membiayai pembangunan dan mengurus kos operasi dengan ketara.
Alias menegaskan sebarang formula atau mekanisme bagi perkongsian hasil 40 peratus itu tidak boleh dimuktamadkan semata-mata di peringkat birokrasi atau teknikal, sebaliknya Dewan Undangan Negeri mesti diberikan kuasa penuh untuk membahaskan dan meluluskan sebarang perjanjian sebelum ia ditandatangani dengan Kerajaan Persekutuan.
Beliau mempersoalkan sama ada Kerajaan Negeri bersedia memberi jaminan bahawa sebarang formula yang dirundingkan akan dibentangkan di Dewan bagi mendapatkan mandat penuh daripada semua wakil rakyat yang dipilih, termasuk pembangkang, yang menurutnya mewakili hampir separuh undi popular Sabah.
“Kami tidak mahu keputusan besar dibuat sekali lagi tanpa persetujuan penuh Dewan,” katanya, sambil memberi amaran bahawa ketiadaan kesepaduan akan melemahkan kedudukan tawar-menawar Sabah di meja rundingan.
Mengenai mekanisme pembayaran, Alias memberi amaran agar Kerajaan Persekutuan tidak cuba mengimbangi tunggakan hak 40 peratus yang tertunggak sejak 1974 dengan geran pembangunan, sambil menegaskan bahawa geran pembangunan dan hak hasil adalah tanggungjawab yang berasingan.
Beliau mencadangkan supaya pembayaran dibuat secara automatik dan suku tahunan terus ke Perbendaharaan Negeri bagi memastikan aliran tunai yang konsisten, berbanding tertakluk kepada penyaluran tahunan atau budi bicara Persekutuan.
Alias turut mengkritik ketiadaan akaun hasil khusus bagi hak 40 peratus dalam dokumen Belanjawan 2026.
Beliau berhujah bahawa di bawah prinsip perakaunan akruan, negeri sepatutnya mewujudkan kod akaun khusus, walaupun hanya dengan peruntukan nominal atau “undi tanda”, bagi menunjukkan kesediaan dan kesungguhan untuk menerima dana tersebut.
Menyentuh isu kemiskinan, Alias mencabar dakwaan bahawa kemiskinan tegar telah dibasmi di Sabah. Walaupun mengakui kadar kemiskinan menurun daripada 19.7 peratus kepada 17.7 peratus, beliau menegaskan bahawa Sabah masih mencatatkan kadar kemiskinan tertinggi di Malaysia.
Beliau memetik kes di Sekong di mana keluarga masih bergelut memenuhi keperluan asas, termasuk seorang ibu tunggal yang memperoleh RM1,300 sebulan dan menanggung lapan orang anak, sebagai bukti bahawa kemiskinan tegar masih menjadi realiti di lapangan.
Alias juga mengkritik peraturan kelayakan kebajikan yang menolak permohonan warga emas semata-mata kerana mereka mempunyai anak, walaupun kedua-dua ibu bapa dan anak-anak hidup dalam kemiskinan.
